Bu sayede yıllık 250 milyon dolar medyaya kaynak yaratılması hedefleniyor. Türkiye’de benzer yasayla medya şirketlerine 100 milyon doların üzerinde kaynak sağlanabilir
İsmail Şahin – Reklam gelirlerini artırmak için algoritma oyunlarıyla ve şiddet temalı içeriklerle kullanıcıları ekrana kilitleyen teknoji devlerine karşı ilk ilk büyük mali hamle Avustralya’dan geldi. Avustralya hükümeti, Meta, Google ve TikTok’a “haber içeriklerinin bedelini ödeyin” resti çekti. Başbakan Anthony Albanese tarafından açıklanan yeni tasarıya göre bu şirketler yerel medya kuruluşlarıyla gönüllü ödeme anlaşması yapmazsa, Avustralya gelirlerinin yüzde 2.25’i oranında zorunlu vergi ödeyecek. Hedef, haber içerikleriyle trafik ve reklam geliri sağlayan platformların gazeteciliğe finansal katkı sunması.
Başbakan Anthony Albanese, büyük dijital platformların haber içeriklerinden ciddi gelir elde ettiğini ancak yerel medya kuruluşlarına yeterli katkıyı sağlamadığını belirterek, “Büyük dijital platformlar haber medya pazarlık yasasındaki yükümlülüklerinden kaçamaz” dedi.
250 milyon $ gelir
Albanese, gazeteciliğin ekonomik bir değeri olması gerektiğini vurgulayarak, “Büyük çok uluslu şirketler haber içeriklerini ücretsiz kullanıp bundan kâr elde etmemeli” ifadelerini kullandı. Yeni tasarıyla amaç, sosyal medya platformlarının haber içeriklerini kullanarak trafik ve reklam geliri elde etmesine karşılık yerel yayıncılara maddi destek sağlaması. Hükümet, şirketlerin önce yayıncılarla masaya oturup içerik anlaşmaları yapmasını istiyor. Ancak bu gerçekleşmezse zorunlu vergi devreye girecek. Avustralya’da uygulamaya konan ve dünyada ilk olma özelliği taşıyan sistem ülkedeki ulusal ve yerel medya kurumlarına yıllık yaklaşık 250 milyon dolarlık bir kaynak yaratabilir.
Türkiye’de ise tablo biraz daha karışık. 2025’te dijital medya yatırımları 200 milyar TL’ye yaklaşırken bunun yarısından fazlası sosyal medya platformlarına aktı. Türkiye’de haber içeriği eser sayılmadığı için telif hakkı ödenmiyor. Bu yüzden yazılı ve görsel medyada reklam kayıpları son 20 yıl içinde yüzde 80’den fazla azalmış durumda. 27 milyon nüfüslü Avustralya ile karşılaştırıldığında Türkiye’de 62.3 milyon Instagram, 57.9 milyon YouTube ve 44.9 milyon TikTok kullanıcısı bulunuyor. Bu rakamlar Avustralya’nın toplam nüfusunu ikiye katlıyor. Türkiye’daki kullanıcıların cep telefonlarındaki ekran süresi 4 saat 4 dakika ile Avrupa’da birinci sırada. Benzer bir yasanın Türkiye’ye uyarlanması halinde aynı teknoloji şirketleri medya şirketlerine 100 milyon doların üzerinde bir ödeme yapmak durumunda kalacaklar.
Devlerden tepki
Avustralya’da iki yıl önce de benzer bir yasa gündeme gelmiş, teknoloji şirketleri haber içeriklerini platformlarından kaldırarak ödeme yükümlülüğünden kaçabilmişti. Facebook’un çatı şirketi Meta, Avustralya’daki kullanıcılar için “haber” sekmesini kaldırmıştı. Meta, yeni düzenlemeyi “dijital hizmet vergisi” olarak nitelendirerek tepki gösterdi. Şirket sözcüsü, haber kuruluşlarının içeriklerini platformlara gönüllü olarak yüklediğini ve bundan zaten fayda sağladığını savundu. Google ise Avustralya’da 90’dan fazla yerel haber kuruluşuyla ticari anlaşması bulunduğunu ve yeni verginin gereksiz olduğunu savundu.
Sosyal medyaya yaş düzenlemesi
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, AA Editör Masası’na sosyal medya düzenlemesine ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Çocuklarımızı büyük şirketlerin, dijital ve teknoloji şirketlerinin, algoritmaların insafına bırakmayacağız. Bir yönetmelik çıkacak, 6 ay içerisinde bu düzenlemeye geçtiğimizde Türkiye’de sosyal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak” dedi. Göktaş, yaş doğrulama sistemini hayata geçireceklerini ifade etti. Göktaş, ayrıca “Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta karşılaştığımız olaylarla ilgili İçişleri Bakanımız ile uzun zamandır çalıştığımız bir sosyal risk haritamız var. Amacımız, her haneye içerik bazlı uygun tedbirlerle özellikle risk altında olan çocuklarımızı korumak. Hem fiziki önlem hem de vaka bazlı, yapay zeka destekli bir önlem modelini hayata geçiriyoruz” dedi.
